Türkçe tireleme, heceleme, soft hyphen ve Corel Draw…

Bu hafta tuhaf birşey öğrendim: Corel Draw ile bir makale dizmeye çalışırken, Quark Express 7+ dışında hiçbir masa üstü yayıncılık programının Türkçe hecelemeyi desteklemediğini. İyice araştırdıktan sonra gerçekten de, Quark dışında heceleme özelliğinin olmadığını, Quark’ta da özel bir add-on ile eklendiğini okudum. Forumlar quark express ile Türkçe tireleme/heceleme’nin nasıl aktif edileceğini öğrenmeye çalşıan insanlarla, ya da In Design/Corel Draw için  Türkçe hyphenation’ın eklenmesini isteyen insanlarla dolu. Hatta Corel Draw forumlarında organize şekilde bunu isteyen bir grup (registered) insan var. Peki Türkçe tireleme, yani satır sonundaki sözcük ayırma, ingilizce ismiyle “Hyphenation”  bu kadar zor mu?

Hayır, aksine o kadar kolaymış ki. Çok basit bir kuralı var: kelimenin sonundan aramaya başlıyorsunuz. her sesli harf için, solunda sessiz harf varsa o sessizi katarak, sessiz harf yoksa, buldunduğumuz sessli harften kesiyorsunuz. Bukadar. Bu sisteme birkaç özel durumu eklemeniz gerek, çünkü Çokokrem gibi krem, spor, tren gibi tek heceli sözcükler içeren kelimeler yanlış bölünebiliyor. Bence büyük bir problem değil.

Eh peki ben kendi problemimi nasıl aşacaktım? Corel Draw’da hyphen açmam gerekiyordu. Sonra aklıma “soft-hypen” geldi. UTF standardında $00AD kodunda yatan bir soft hypen karakteri var. Bu arada bir dipnot, hyphen dediğimiz şey “tire” demek. Soft Hyphen ise “yazılım tiresi” gibi bişey. Soft hyphen’ler sadece gerekli olduğu zaman görünür hale geliyor. Yoksa görünmez durumda. Deneyince Corel Draw’ın soft hyphen desteklediğini gördüm ve havalara uçtum. Hemen “Kekeme” adında bir programcık yazdım, verdiğim metindeki tüm kelimeleri komple soft hyphen kullanarak tireliyor. Bu metni Corel’a atınca program ihtiyacı olan soft Hyphen’i tire’ye dönüştüyüyor. Sorun çözülüyor. Çok acele kodladığım için görüntüsü biraz çirkin, ama işi fazlasıyla görüyor. Buyrun sonuç:

Kekeme iş başında...
Kekeme iş başında...

Programda hecelenecek minimum kelime uzunluğu (default 4), Türkçedeki tireleme kuralları (örn. “atalet” satır sonunda ayrılacaksa “a-talet” olarak ayrılamaz, ya “ata-let” olmalı ya da tek başına kalan “a” aşağıya alınmalıdır.) gibi seçeneklerde var. Ayrıca noktalama işaretlerine, paragraflara, satır sonlarına ve büyük/küçük harflere dokunmuyor, herşey olduğu gibi geçiyor.

Dikkat bu program metninizi sadece bir kere işlese yeterli. Daha sonra metninizi istediğiniz gibi düzenleyebilirsiniz. Corel draw gerekli tireleri gösterip gereksizleri çıkaracaktır. Çünkü metnin tamamı gizlice (görünmez şekilde) tirelenmiş olacaktır. Bu şekilde sadece Corel Draw değil, tüm UTF soft hyphen destekleyen programlarda otomatik tireleme uygulanabilir.

Evet, bu metin biraz self-promotion gibi bişey oldu, zaten hafif de reklam Programı 1-2 saatte yazdım, buraya koymayacağım. Şekil şemal olarak toparlanmaya ihtiyacı var ama şu ara başka işler var, onları yapıyorum. (demo sürümü metnin sonundadır)

Türkçe heceleme konusunda detaylı bilgi http://www.alinesin.org/popular_math/S_00_turkcede_heceleme.doc adresinde bulunabilir.

Kekeme’yi şimdi indirmek için:
Kekeme Demo 22kb
(harf limitli sürümdür, başka bir limitasyonu yoktur)

Tam sürüm ücretlidir.

“Türkçe tireleme, heceleme, soft hyphen ve Corel Draw…” üzerine 21 düşünce

  1. İşte böyle retro falan gibi gereksiz işlerle, daha doğrusu hobi başlığı altında sınıflandırabileceğimiz keyif veren maddelerle uğraşmanın en güzel yanı da bu olsa gerek! İnsan hiç ummadığı bir konuya bodoslama dalıyor ve derinlemesine bir araştırma yapıyor. Sonuç olarak da yepyeni şeyler öğreniyor bir anda.

    Quark da ayrı bir enteresan programdır. Yanlış hatırlamıyorsam versiyon 5-6 civarında klavye/bölgesel ayarlarını ingilizce olarak yapmazsan program sorunsuz kurulduğu halde çalışmıyordu. Tabi böyle bir “çalışmama” sebebini bulmak için ne kadar uğraşılacağını hayal gücünüze bırakıyorum.

    1. programı alabilmek için geçerli bir mail adresinden tarafıma email atmanız gerekmektedir.

      (bu yazdığınız mail adresinin size ait olduğunu onaylamak için gerekli).

  2. CorelDRAW’da tireleme yazınızı okudum, bu programı gönderebilirseniz çok memnun olacağım, zahmetiniz için şimdiden teşekkür ederim.

  3. metinden alıntı yapayım tekrar,
    “Yine de programı isteyene göndereceğim, buraya yorum bırakmanız ve direkt olarak bana e-mail atmanız yeterli.”

    (bu işlem yazdığınız mail adresinin size ait olduğunu onaylamak için gerekli).

  4. bunun için çok daha pratik bir web sitesi açtım arkadaşlar.
    üstelik ne üyelik ne de bir ücret gerekmiyor
    tek amaç grafikerlerin rahatlığı…
    sitenin ismi tirelebeni.com
    umarım yararım dokunmuştur….

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir